Η πτώση του Αφρίν

διεθνή / Πάνος Πέτρου / 04.04.2018

Το Αφρίν τελικά έπεσε, παρά τη σθεναρή αντίσταση των πολιτοφυλακών του, όσο ο καιρός και η μορφολογία του εδάφους ήταν με το μέρος τους. Δεν είχαν απάντηση στο πυροβολικό και την αεροπορία, που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην έκβαση της μάχης, κι ευθύνονται για τις μαζικές δολοφονίες αμάχων.

Οι υπόλοιποι παίχτες διατήρησαν μέχρι τέλους τη στάση ανοχής στην επιχείρηση με το οργουελικό όνομα «Κλάδος Ελαίας». Παρά την προπαγανδιστική υπερ-προβολή της κινητοποίησης μερικών εκατοντάδων φιλοκυβερνητικών πολιτοφυλακών, στην πράξη φάνηκε ότι το καθεστώς Άσαντ είτε προτιμούσε την τουρκική παρουσία από την κουρδική αυτονομία στα βόρεια σύνορα, είτε υποκλίθηκε στις προτεραιότητες της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής, που προτίμησε σε αυτήν την φάση να «αδειάσει» τους Κούρδους του Αφρίν από το να χαλάσει τη συμμαχία με την Τουρκία.
Η άμεση μεταφορά της ρωσικής στρατιωτικής αποστολής μακριά από το Αφρίν είχε δώσει από νωρίς δείγματα γραφής. Το ότι «παραχώρησε» οικειοθελώς τον εναέριο χώρο του οποίου είχε την ευθύνη στην τουρκική πολεμική αεροπορία ήταν η πιο ισχυρή απόδειξη των επιλογών της Μόσχας, σε έναν πόλεμο που ο «έλεγχος του αέρα» και το τι κάνεις ή δεν κάνεις για αυτόν συνήθως υπογραμμίζει με τον καλύτερο τρόπο τις πραγματικές συμμαχίες, το βάθος τους, τις κόκκινες γραμμές της κάθε δύναμης.
Οι ΗΠΑ είχαν εξαρχής εγκαταλείψει το Αφρίν. Ήταν αρκετά βολικό για να «νίψει τας χείρας της» η Ουάσινγκτον ότι η τουρκική επιχείρηση ξεδιπλώθηκε σε μέρος που δεν αποτελεί «ζώνη ευθύνης» της στον αέρα και στο οποίο δεν έχει στρατιωτική παρουσία. Το ζητούμενο για τις ΗΠΑ είναι η ανάσχεση της ιρανικής επιρροής και συνεπώς η στρατιωτική τους παρουσία ανατολικά του Ευφράτη. Σε αυτόν το στόχο, η «Ροζάβα» χρησιμοποιείται ως βολικό όχημα, αλλά η υπεράσπιση γενικώς των κουρδικών εδαφών δεν αποτελεί αυτοσκοπό για το Πεντάγωνο.
Καμιά Μεγάλη Δύναμη και κανένα καθεστώς δε βοηθά «για τη ψυχή της μάνας του». Όταν δίνουν κάτι με το ένα χέρι, συνήθως θέλουν να πάρουν δέκα με το άλλο (αυτό ας είναι και μια προειδοποίηση για το μέλλον: αν αύριο-μεθαύριο βρεθεί κάποια δύναμη να ανταποκριθεί σε «εκκλήσεις», δεν θα είναι για καλό). Στο Αφρίν, όπου κανένας δεν έβρισκε «ζωτικό συμφέρον» να υπερασπιστεί, μόνοι φίλοι των Κούρδων αποδείχθηκαν τα βουνά.
Η μαζική έξοδος από το Αφρίν ήταν ακόμα μια τραγωδία ξεριζωμού δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων, στη μεγάλη λίστα που "γράφεται" τα τελευταία χρόνια στη Συρία. Αλλά τουλάχιστον αποφεύχθηκε μια ανθρωπιστική καταστροφή. Οι πολιτοφυλακές θα μπορούσαν να καθηλώσουν τους εισβολείς για πολύ καιρό σε μάχη σε αστικό τοπίο, αλλά υπολόγισαν ότι το τίμημα θα ήταν σκληρό. Ο ένας λόγος της επιλογής της εκκένωσης ήταν σίγουρα αυτός, της διάσωσης των αμάχων (και των υποδομών της ίδιας της πόλης). Ο δεύτερος λόγος, σύμφωνα με την ηγεσία του PYD, ήταν ότι προκρίθηκε η επιλογή του ανταρτοπολέμου ως πιο αποτελεσματικού. Μένει να φανεί αν ισχύει και αυτό ή αν «χρυσώνεται το χάπι» της αποχώρησης ρητορικά.
Αλλά ο τρόπος που έπεσε τελικά το Αφρίν, δείχνει και κάποια όρια που έχει να συνυπολογίσει και ο Ερντογάν στην πολεμική του επιχείρηση. Το ότι αφέθηκε ελεύθερη μία δίοδος διαφυγής δείχνει ότι υπήρξε φόβος και για τις απώλειες δικών του δυνάμεων σε μια χρονοβόρα σύγκρουση «σπίτι το σπίτι» μέσα στην πόλη αλλά και φόβος απέναντι στο πολιτικό ρίσκο που θα είχε για τις συμμαχίες του μια επιλογή ισοπέδωσης της πόλης.
Το πώς θα κινηθεί στη συνέχεια είναι ερωτηματικό. Ως τώρα μπόρεσε να διασφαλίσει την ανοχή και να πετύχει τους στόχους του χωρίς να εμπλακεί σε ολοκληρωτικό πόλεμο.
Το πώς θα διαχειριστεί την κατοχή της Αφρίν, το τι θα συμβεί με την Μανμπίτζ (που είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης με τις ΗΠΑ), το ποια θα είναι η επόμενη μέρα σε έναν πόλεμο που χαρακτηρίζεται από τον κυκεώνα ανταγωνισμών και λυκοσυμμαχιών, μένει να φανεί…
Για τις ευθύνες της ηγεσίας του PYD, που σήμερα δείχνει εγκλωβισμένο ανάμεσα στην τουρκική απειλή, την υποταγή στον Άσαντ ή τη μετατροπή σε προτεκτοράτο των ΗΠΑ, έχουμε ξαναγράψει και στο παρελθόν και πριν την πτώση του Αφρίν. Αλλά η σημερινή κατάσταση ξεπερνά αυτές τις ευθύνες. Αποτελεί ένα ακόμα σύμπτωμα, μιας γενικότερης ζοφερής κατάστασης, όπου πάνω από τα συντρίμμια της δυναμικής του 2011, εξελίσσεται ένα μεγάλο παιχνίδι με τις ζωές των ανθρώπων της Μέσης Ανατολής, όπου την πρωτοβουλία κινήσεων έχει πια η λεγόμενη «τριπλή αντεπανάσταση»: οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, ο ισλαμικός φονταμενταλισμός και τα καθεστώτα της περιοχής…